Τρίτη, Απριλίου 05, 2016

Bιβλιογραφική μελέτη: Η μορφή της διαμοιρασμένης διοίκησης στο ελληνικό σχολικό πλαίσιο.



Σύμφωνα με τον Spillane (2005), η διαμοιρασμένη (κατανεμημένη με αρμοδιότητες, distributed leadership) διοίκηση ορίζεται  ως ένα σύστημα πρακτικής που αποτελείται από ένα σύνολο αλληλεπιδρώντων συστατικών: τους ηγέτες, τους ακόλουθους και το υφιστάμενο πλαίσιο. Αυτά τα αλληλεπιδρώντα συστατικά πρέπει να συλλαμβάνονται από κοινού, διότι το σύστημα είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των συστατικών μερών ή των πρακτικών.
Ωστόσο, ο Woods (2004), αντιπαραβάλλει τη δημοκρατική διοίκηση με τη διαμοιρασμένη διοίκηση, αναφέροντας την πρώτη ως μια ευρύτερη έννοια σε σχέση με τη δεύτερη. H δημοκρατική διοίκηση προκύπτει από ένα ενδιαφέρον με φιλοσοφικές, πολιτικές και κοινωνιολογικές πτυχές, το οποίο επιφανειακά μόνο ταυτίζεται με τη διαμοιρασμένη, αλλά κάνει πράξη τα ιδανικά της δημοκρατικής λογικής. Εφόσον η διαμοιρασμένη διοίκηση απέχει από παρόμοια ερωτήματα και συνεπάγεται μια ανεξέταστη αποδοχή των κυρίαρχων λογικών και αξιών, υπάρχει ο κίνδυνος η διεύρυνση των ορίων της να υποσκάπτει την εξέταση των βαθύτερων ζητημάτων που σχετίζονται με τη δημοκρατική διοίκηση.
Αντιθέτως, στη δημοκρατική διοίκηση γίνονται ορατά αυτά τα βαθύτερα ζητήματα. Αυτό σημαίνει να εμπνέονται οι συμμετέχοντες προς την επίτευξη των σκοπών της δημοκρατίας, δηλαδή: α) την αναζήτηση πρακτικών τρόπων αντιμετώπισης των προκλήσεων και των τάσεων της διοίκησης χωρίς αποκλεισμούς, β) την αντίθεση στην κυριαρχία της εργαλειακής ορθολογικότητας, γ) την προώθηση της αυτονομίας μέσω της πλήρους λειτουργίας των δημοκρατικών διαδικασιών και ευκαιριών για  δημιουργικό χώρο, δ) τη  διευκόλυνση της ενσωμάτωσης των ανθρώπινων ικανοτήτων (Woods, 2004).
Στον ελληνικό χώρο, υπάρχει πρόβλεψη για τη διαμοιρασμένη  διοίκηση σε βασικές διατάξεις της εκπαιδευτικής νομοθεσίας, όπως οι ν. 1566/1985, 1340/2002 και το ΠΔ 201/1998. Σύμφωνα με τον Ν. 1566/1985, όλοι οι εκπαιδευτικοί των σχολείων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης παραμένουν υποχρεωτικά στο σχολείο τους στις εργάσιμες ημέρες, πέρα από τις ώρες διδασκαλίας, για την προσφορά και άλλων υπηρεσιών που συνδέονται με το γενικότερο εκπαιδευτικό έργο, όπως συμμετοχή σε γιορταστικές, αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενημέρωση των γονέων και κηδεμόνων, τήρηση βιβλίων του σχολείου και εκτέλεση διοικητικών εργασιών. Κάθε εκπαιδευτικός παραμένει υποχρεωτικά στο σχολείο, στις εργάσιμες ημέρες πέρα από τις ώρες διδασκαλίας, για την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου που του έχει ανατεθεί από τα όργανα διοίκησης του σχολείου (N. 1566/1985, άρ. 13, παρ. 8).
Οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν στα δημόσια σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης υποχρεούνται μεταξύ άλλων:
α) Να μετέχουν στις γενικές εξετάσεις επιλογής σπουδαστών για την τριτοβάθμια εκπαίδευση ως βαθμολογητές, εκφωνητές και επιτηρητές ή ως μέλη των σχετικών επιτροπών και ομάδων εργασίας.
β) Να μετέχουν στις επιτροπές απολυτήριων και προαγωγικών εξετάσεων των μαθητών των ιδιωτικών σχολείων.
γ) Να μετέχουν σε επιτροπές και ομάδες εργασίας για τη μελέτη και επεξεργασία συγκεκριμένων θεμάτων.
δ) Να ασκούν καθήκοντα διευθυντών μεταλυκειακών προπαρασκευαστικών κέντρων.
ε) Να συμπληρώνουν το υποχρεωτικό ωράριο διδασκαλίας και να διδάσκουν τις προβλεπόμενες από αυτόν το νόμο ώρες υποχρεωτικής υπερωριακής διδασκαλίας στο σχολείο τους, σε άλλα σχολεία της ίδιας ή γειτονικής πόλης ή κωμόπολης ή στα μεταλυκειακά παρασκευαστικά κέντρα ή στα τμήματα πρόσθετης εσωτερικής βοήθειας ή στις τάξεις υποδοχής.
στ) Να μετέχουν σε επιμορφωτικές δραστηριότητες, όταν καλούνται από τους σχολικούς συμβούλους ή να αναλαμβάνουν την πραγματοποίηση διαλέξεων και σεμιναρίων, στα πλαίσια των παραπάνω επιμορφωτικών δραστηριοτήτων.
ζ) Να προσφέρουν διοικητικές υπηρεσίες, όταν δεν υπάρχουν ή δεν επαρκούν οι διοικητικοί υπάλληλοι (N. 1566/1985, άρ. 13, παρ. 8).
Επιπρόσθετα, οι εκπαιδευτικοί αναλαμβάνουν τις εξωδιδακτικές εργασίες του σχολείου, συμβάλλοντας έτσι έμπρακτα στη συλλογική λειτουργία του ( Ν. 1340/2002, Άρθρο 36, παρ. 7). Παραμένουν στο σχολείο κατά τις εργάσιμες ημέρες πέρα από το ωράριο διδασκαλίας τους, για να προσφέρουν και άλλες υπηρεσίες που συνδέονται με το γενικότερο εκπαιδευτικό έργο, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις  (Ν.1340/2002,Άρθρο 36, παρ. 17).
Τέλος, ο Σύλλογος Διδασκόντων οργανώνει τον καταμερισμό των εργασιών στα μέλη του, ύστερα από εισήγηση του Διευθυντή, έτσι ώστε να αξιοποιούνται οι δυνατότητες όλων των μελών του και να εξασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα και η ομαλή λειτουργία της σχολικής μονάδας (Ν. 1340/2002, Άρθρο 39, παρ. 5).
Από τα παραπάνω, προκύπτει ότι το γράμμα και το πνεύμα της ελληνικής εκπαιδευτικής νομοθεσίας προβλέπει  τη διαμοιρασμένη διοίκηση των σχολικών μονάδων, αφήνοντας παράλληλα μεγάλα περιθώρια για την εμβάθυνσή της προς την κατεύθυνση της δημοκρατικής διοίκησης όπως την ορίζει ο Woods (2004). Από την άλλη πλευρά, στα πλαίσια του ελληνικού συγκεντρωτικού συστήματος, η  γραφειοκρατία που επιβάλλεται από τους ιεραρχικά ανωτέρους στενεύει τα περιθώρια των  πρωτοβουλιών και υποσκάπτει, έτσι, το ίδιο το σύστημα τον εαυτό του. Επιπρόσθετα, δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει η δημοκρατική διοίκηση σε περιόδους κρίσης, όπου πρέπει να παρθούν γρήγορες αποφάσεις και έτσι κερδίζει έδαφος το αυταρχικό στυλ διοίκησης.
Επομένως, ο ρόλος του διευθυντή καθίσταται  ακόμα σημαντικότερος, αφού ως ηγέτης επιφορτίζεται και με τον ρόλο του εξισορροπιστή μεταξύ της γραφειοκρατικής συγκεντρωτικής διοίκησης και της έμπνευσης του προσωπικού του σχολείου προς τα δημοκρατικά ιδανικά, ενώ ταυτόχρονα οφείλει να ενεργεί άμεσα σε περιόδους κρίσης.
Σε κάθε περίπτωση, το διανεμητικό μοντέλο ηγεσίας με την απλή κατανομή αρμοδιοτήτων, από μόνο του, δεν αρκεί για την επίτευξη των παραπάνω σκοπών, αν δεν συνοδεύεται από μια ερμηνευτική φιλοσοφική προσέγγιση της καθημερινής λειτουργίας του σχολείου ως οργανισμού μάθησης.

Βιβλιογραφία
Spillane, J. (2005) Distributed Leadership, The Educational Forum, 69:2, 143-150.

Woods, P. (2004) Democratic leadership: drawing distinctions with distributed leadership, International Journal of Leadership in Education, 7:1, 3-26.

Δεν υπάρχουν σχόλια: