Τα νησιά του Μαρμαρά είχαν κυρίως ελληνικό πληθυσμό μέχρι το 1922. Οι περισσότεροι κάτοικοί τους με την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν σε περιοχές της Εύβοιας, της Χαλκιδικής, της Αθήνας, του Πειραιά, ακόμη και σε πόλεις της Αμερικής, του Καναδά και της Αυστραλίας.
Mε τον «Ζητιάνο» του Α. Καρκαβίτσα ξετυλίγεται σε 140 σελίδες και με μια σπάνιας αυθεντικότητας δημοτική γλώσσα, ένα από τα ανώτερα λογοτεχνικά επιτεύγματα όχι μόνο του Α. Καρκαβίτσα, αλλά και ολόκληρης της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ήρωας – αρνητικός και απεχθής – είναι ο Κραβαρίτης[i] ζητιάνος Τζιριτόκωστας που δρα καταστρεπτικά στο Νυχτερέμι, ένα απομονωμένο χωριό της Θεσσαλίας, στα τέλη του 19ου αιώνα. Δυο μόνο μέρες μένει σε εκείνο το χωριό και του φτάνουν για να το καταστρέψει.
H Κωνσταντινούπολη είχε αντισταθεί σε περίπου 20 πολιορκίες. Η κατάκτησή της από τον σουλτάνο Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή στις 29 Μαΐου του 1453 είναι η τελευταία πράξη ενός προβλέψιμου δράματος όπου έπαιξαν ρόλο ο σταδιακός κατακερματισμός του ελληνικού κόσμου, η μόνιμη αναρχία και οι θρησκευτικές έριδες. Επίσης, επιβεβαίωσε την κυριαρχία των Οθωμανών που προηγουμένως είχαν κατορθώσει να επιβάλουν και να εδραιώσουν την εξουσία τους σε μεγάλο μέρος της Μ. Ασίας, καθώς και στη Βαλκανική Χερσόνησο.
Ο ποντιακός ελληνισμός έχει τις ρίζες του στον μεγάλο αποικισμό του Εύξεινου Πόντου που ξεκινά τον 8ο αι. π.Χ. με τη Μίλητο της Ιωνίας να ιδρύει τη Σινώπη σε εξαιρετικά στρατηγική θέση εξαιτίας του λιμανιού της και της δυνατότητας ομαλής επικοινωνίας της με τις γύρω περιοχές. Η Σινώπη, με τη σειρά της ίδρυσε το 756 π.Χ την Τραπεζούντα, την Κρώμνη, το Πτέρυον, την Κύτωρο και άλλες φημισμένες πόλεις της περιοχής για την οποία μιλούν ακόμη οι παραδόσεις, οι χοροί και τα τραγούδια των Ποντίων. Επί μακρό διάστημα απομονωμένος από τον υπόλοιπο ελληνισμό λόγω της απόστασης, μιας δύσκολης θάλασσας και ενός ορεινού απόκρημνου όγκου αλπικού τύπου, αριθμούσε περισσότερους από 450.000 κατοίκους στις αρχές του 20ου αιώνα σε πάνω από 1.000 χωριά.
