Οδοιπορικό στη Σκάλα Ωρωπού – μέρος Γ’

(Δημοσιευμένο στην τοπική εφημερίδα Ομηρική Γραία)

To 1856 με Βασιλικό Διάταγμα ιδρύεται επίσημα στη Σκάλα η ενορία των Αγίων Αποστόλων και μετά το 1872 ο ιδιοκτήτης όλης της περιοχής (τσιφλικιού) Ανδρέας Συγγρός οικοδομεί έναν περικαλλή ναό, τον οποίο αφιερώνει στον Άγιο Ανδρέα τον Πρωτόκλητο. Επίσης το 1872, η έδρα του Δήμου μεταφέρεται από το χωριό του Ωρωπού στη Σκάλα. Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με το λιμάνι, αποτελούν τα εφαλτήρια για τη γοργή ανάπτυξη της Σκάλας.

Το 1897, ο Ανδρέας Συγγρός κληροδοτεί στο Αμαλίειο Ορφανοτροφείο την έκταση στη Σκάλα Ωρωπού όπου χτίζονται, το 1906, τα πρώτα κτήρια που λειτουργούν ως παράρτημα του Ιδρύματος. Αρχικός στόχος ήταν το συγκρότημα να αποτελέσει νοσοκομείο για τα ορφανά κορίτσια και εκτός του βασικού κτίσματος ανεγέρθηκαν και άλλα κεραμοσκεπή κτήρια, τα οποία χρησιμοποιούνταν ως αποθήκες ή κατοικίες των εργαζομένων. Αργότερα στεγάστηκαν διαδοχικά οι Αγροτικές Φυλακές, το Ανοιχτό Σωφρονιστικό Κατάστημα, οι Φυλακές της Δικτατορίας, το Γυμνάσιο και το Λύκειο Ωρωπού, το Νηπιαγωγείο Σκάλας Ωρωπού, το Δημοτικό Ωδείο, η Αίθουσα Τέχνης και Πολιτισμού του Δήμου, η Λαογραφική Στέγη Ωρωπού, το ΝΠΔΔ Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Βρεφονηπιακών Σταθμών, ο Πολιτιστικός και Λαογραφικός Σύλλογος Κρητών Ωρωπού με την επωνυμία "Η ΚΡΗΤΗ", το Σωματείο Συνταξιούχων ΙΚΑ-ΕΦΚΑ Ωρωπού και ο Σύλλογος Φυλακισμένων Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ).

Το 1912, η Σκάλα γίνεται έδρα της ομώνυμης Κοινότητας που περιλαμβάνει τους οικισμούς Σκάλα Ωρωπού, Νέα Πολιτεία και Χαλκούτσι. Από το 1923, μετά τον ερχομό των μικρασιατών προσφύγων και την ίδρυση των Νέων Παλατίων, η περιοχή γνωρίζει ταχύτατη οικοδομική ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Εκπαιδεύσεως, κατά το σχολικό έτος 1900-1901 είχε ιδρυθεί το Γραμματοσχολείο Σκάλας Ωρωπού με 24 μαθητές, ενώ το 1922 λειτούργησε για πρώτη φορά το Δημοτικό Σχολείο Σκάλας Ωρωπού το οποίο βρισκόταν στην έξοδο του χωριού προς Χαλκούτσι, μετά τις Παλιές Φυλακές.Το 1940 με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η λειτουργία του σχολείου διακόπτεται, ενώ το 1946 η δασκάλα Ευαγγελία Καραχάλιου ιδρύει το νέο Δημοτικό Σχολείο έναντι του ναού του Αγίου Ανδρέα, στον χώρο όπου σήμερα στεγάζεται ο Αποθηκευτικός Χώρος Αρχαιοτήτων της περιοχής.

Το 1934, εμφανίζεται το πρώτο λεωφορείο στον Ωρωπό: Είναι μικρό, χαμηλό, καφέ-πράσινο και εκτελεί δρομολόγιο που ξεκινάει από τη Σκάλα στις 6.00πμ. και μέσω Αγίου Μερκούρη φτάνει στην Αθήνα  γύρω στις 9.30πμ (το τέρμα ήταν πίσω από το Δημαρχείο, στην οδό Ικτίνου, στο καφενείο του «Μαύρου»). Για την επιστροφή ξεκινούσε από την Αθήνα στις 2.00μμ. Ο δρόμος τότε Ωρωπός-Αθήνα, είτε μέσω Αγίου Μερκούρη, είτε μέσω Μπογιατίου, ήταν στενός χωματόδρομος.

Η συγκοινωνία με τη Χαλκίδα γινόταν στη δεκαετία του 1930 καθημερινώς με τη «βενζίνα» (καϊκι) των αδελφών Γιασεμάκη και του Σταυράκη Παπουλιού (Λαφάκη). To 1956 γίνεται η σύνδεση με πλοία Αλιβερίου – Αγίων Αποστόλων και Σκάλας Ωρωπού – Ερέτριας. Έως τότε, τη συγκοινωνία μεταξύ Σκάλας Ωρωπού και Ερέτριας εκτελούσε ένα μικρό καϊκι, η «Πόπη» του Αργύρη Λίου, ενώ στη Βάθεια πηγαινοέρχονταν τα δυο καϊκια των αδελφών Μπαμπούκη.

(συνεχίζεται).

Πηγές:

Αμαλίειο Οικοτροφείο Θηλέων: https://amalieion.gr/to-amalieion/i-istoria-mas/

Βλάχου Β. (2024), Το έθιμο της φωτιάς στη Σκάλα Ωρωπού: https://oroposhistory.blogspot.com/2024/03/blog-post_82.html

Γκικάκης Ι. (2007),  Η Ιστορία του Ωρωπού, Ωρωπός

Ηλιάδης Θ. (2001), Προκόννησος, Παλάτια, Νέα Παλάτια

Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Ανδρέου Σκάλας Ωρωπού: https://agios-andreas.gr/istoria-plirofories/