Τετάρτη, Απριλίου 02, 2008

Τι πρεσβεύει σήμερα ο φιλελευθερισμός;


Από το "Βήμα" της 21ης Μαρτίου 2008 πληροφορούμαστε ότι "Αμφισβητούνται τα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού" και στην ίδια σελίδα, κάτω δεξιά, ακολουθεί μονόστηλο με τίτλο "ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ" όπου μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι "η περιβόητη αυτορρύθμιση της αγοράς, στην οποία ορκίζονταν της Γης οι νεοφιλελεύθεροι, γέννησε τέρατα, έφερε την πιστωτική κρίση και τώρα επιζητεί σωτηρία από το περιφρονημένο κράτος".

Εκτός του ότι ο σύγχρονος φιλελευθερισμός δεν αρνείται την παρουσία του κράτους για την προστασία του υγιούς ανταγωνισμού, εκτός του ότι η παρούσα οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα όχι μόνο φιλελευθερισμός δεν είναι, αλλά θα μπορούσε να ονομαστεί Παρεοκρατικός Καπιταλισμός, είναι αξιοσημείωτο ότι η ίδια εφημερίδα, σε ακριβώς διπλανή στήλη αναφέρει ότι οι επιχειρηματίες επιζητούν τη δημιουργία νέου κόμματος ακριβώς λόγω των προβλημάτων στην οικονομία!
Ο Παρεοκρατικός Καπιταλισμός ευνοεί κυρίως τους μεγαλοεργολάβους και μεγαλοπρομηθευτές του δημοσίου, γενικά τα ολιγοπώλια τα οποία στη χώρα μας ελέγχουν και τα περισσότερα ΜΜΕ ... Αυτοί είναι οι πρώτοι που έχουν λόγους να αντιδρούν στον φιλελευθερισμό και τον υγιή ανταγωνισμό που αυτός συνπεπάγεται.
Άραγε ανάμεσα στα "τέρατα" που γέννησε ο "νεοφιλελευθερισμός" συγκαταλέγονται και περίπου 2δισ. άνθρωποι στην Κίνα και την Ινδία οι οποίοι χάρη στην ελεύθερη αγορά και τις ευκαιρίες της παγκοσμιοποίησης ξέφυγαν από τη φτώχεια βελτιώνοντας αισθητά το βιοτικό τους επίπεδο; Και η υποσαχάρια Αφική γιατί παραμένει ακόμα υπανάπτυκτη εφόσον δεν πήγε εκεί το "τέρας"; Όλα αυτά καλλιεργούν αστήρικτες φοβίες. Από τις οποίες όσο συντομότερα ξεφύγουμε, τόσο το καλύτερο για όλους μας.
Όλα τα παραπάνω μου θύμισαν παλιότερο άρθρο του Φώτη Περλικού, πάντα επίκαιρο, ίσως και διαχρονικό:



ΤΙ ΠΡΕΣΒΕΥΕΙ ΣΗΜΕΡΑ Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ;

Ο φιλελευθερισμός στη χώρα μας είναι μια έντονα παρεξηγημένη και συκοφαντημένη έννοια. Τόσο λόγω της ιδεολογικής κυριαρχίας σε μεγάλα τμήματα της κοινής γνώμης απαρχαιωμένων συνθημάτων της αριστεράς, όσο και λόγω της επίκλησής του από πολιτικούς χώρους που ουδεμία σχέση έχουν με φιλελεύθερες αντιλήψεις. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν που ο όρος, ο οποίος παντού σχεδόν στον κόσμο ταυτίζεται με προοδευτικές και καινοτόμες δυνάμεις, στη χώρα μας θεωρείται πολιτική βρισιά. Ακόμα χειρότερα, τρομοκρατείται ο κόσμος για την «επέλαση» και τη «λαίλαπα» του νεοφιλελευθερισμού σε μια χώρα που ποτέ σχεδόν δεν εφάρμοσε φιλελεύθερες πολιτικές και που το 70% σχεδόν της οικονομίας εξαρτάται από το κράτος! Ειλικρινά είναι να απορεί κανείς, τι σόι πλάσματα να ‘ναι αυτοί οι νεοφιλελεύθεροι που τους τρέμει όλη η Ελλάδα;
Μια από τις μεγαλύτερες διαστρεβλώσεις του φιλελευθερισμού είναι η αντιμετώπισή του ως μια απλή πολιτική ιδεολογία. Ο φιλελευθερισμός είναι κάτι πολύ ευρύτερο, και γι’ αυτό τελικά ο όρος αποκτά καμιά διακοσαριά διαφορετικές ερμηνείες. Είναι ένα ολόκληρο σύστημα αρχών και αξιών που δίνουν πρωτεύοντα ρόλο στον άνθρωπο, την ατομική του ελευθερία, την ισότητα απέναντι στο νόμο κτλ Αρχές και αξίες που θεμελίωσαν τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες και ξεκίνησαν από τον Λούθηρο και τον Καλβινισμό (αν και οι ρίζες του ανατρέχουν στην ελληνική αρχαιότητα), αναπτύχθηκαν και ωρίμασαν από τους μεγάλους φιλόσοφους του Διαφωτισμού όπως ο Λοκ, ο Χομπς, ο Χιουμ κτλ. Διαπότισαν και διαμόρφωσαν τις βιομηχανικές κοινωνίες και συνέχισαν την εξέλιξη και την επίδρασή τους μέχρι τις μέρες μας. Η ζωή, η ελευθερία, η ιδιοκτησία του ατόμου, η ισότητα απέναντι στους νόμους, το απαραβίαστο του ιδιωτικού του χώρου, η εξύψωση των ατομικών δικαιωμάτων πάνω από οποιοδήποτε σύνολο, η αυτοτέλεια του ατόμου κτλ αποτελούν θεμελιώδεις θέσεις πάνω στις οποίες οικοδομείται κάθε φιλελεύθερη πολιτική άποψη και πρακτική.
Αντίπαλος τους φιλελευθερισμού δεν είναι απλά κάποια άλλη ιδεολογία. Είναι κάθε ολοκληρωτική νοοτροπία που υποτάσσει το άτομο στα συμφέροντα ευρύτερων συνόλων. Ο φιλελευθερισμός στάθηκε και στέκεται απέναντι σε ιδεολογίες όπως ο φασισμός ή ο σοσιαλισμός/κομμουνισμός αλλά και στον θρησκευτικός φονταμενταλισμό, στον εθνικισμό, στο ρατσισμό και σε κάθε άλλη πρακτική που προσπαθεί να καταπιέσει την ατομική ελευθερία και τη δυνατότητα επιλογών, να επιβάλει την ομοιομορφία σκέψης και δράσης, να διαχωρίσει τους ανθρώπους με βάση το φύλο, τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία κτλ. Και οι εχθροί της ελευθερίας του ατόμου υπήρξαν ιστορικά πολλοί και εξακολουθούν να είναι πολλοί και σήμερα. Σήμερα ο φιλελευθερισμός αντιπαρατίθεται στις ανεπτυγμένες χώρες με τις συντηρητικές/σοσιαλδημοκρατικές επιλογές (που μετά τον πόλεμο αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος), που παρά τα σημεία σύγκλισης που παρατηρούνται διατηρούν μια σαφή διαχωριστική γραμμή πάνω στην αντίληψη του ρόλου του κράτους ή της θέσης του ατόμου σε σχέση με το σύνολο. Σε πιο υπανάπτυκτες κοινωνικά και οικονομικά χώρες συγκρούεται με τις παραδοσιακές και αναχρονιστικές συντηρητικές αντιλήψεις και με τις επικίνδυνες ριζοσπαστικές ιδεολογίες (πχ η ανάδυση του σύγχρονου φονταμενταλιστικού ισλαμοφασισμού).
Πρακτικά όμως στη χώρα μας, τι αλλαγές πρεσβεύει ο φιλελευθερισμός; Η σύγχρονη φιλελεύθερη προσέγγιση στα πολιτικά προβλήματα, δεν είναι ίδια με αυτή που ήταν τον 19ο αιώνα (όσο και αν αυτή επικαλούνται πάντα οι εχθροί του στις κατηγορίες τους). Στο σύγχρονο κοινωνικό πλέγμα σχέσεων, ο φιλελευθερισμός δεν επιδιώκει τον πλήρη εξοβελισμό του κράτους από τον κοινωνικό του ρόλο. Κάτι τέτοιο θα ήταν ανεδαφικό, ανέφικτο αλλά και επικίνδυνο. Ο νεοφιλελευθερισμός, η σύγχρονη εκδοχή του φιλελευθερισμού, όχι μόνο δεν μειώνει τις κοινωνικές δαπάνες, αλλά αντίθετα με την απομάκρυνση του κράτους από τον επιχειρηματικό του ρόλο και την άρση των ρυθμίσεων που επιβάλλει στην αγορά απελευθερώνει πόρους για την παιδεία, την υγεία, την ασφάλεια κτλ. Επιδιώκει όμως να δημιουργήσει μια κοινωνία πολιτών, να μεταθέσει το άτομο, τον πολίτη, στο επίκεντρο των διαδικασιών αποφάσεων και ευθυνών και να μεγιστοποιήσει τις ελευθερίες και τις επιλογές του.
Ένα καλό τέτοιο παράδειγμα είναι η παιδεία. Η σύγχρονη φιλελεύθερη πρόταση δεν περιλαμβάνει την κατάργηση ή έστω τη μείωση της κρατικής μέριμνας και της οικονομικής ενίσχυσης στην εκπαίδευση. Προτείνει όμως την κατάργηση του δημόσιου συστήματος εκπαίδευσης και την απόδοση των πόρων που διαθέτει το κράτος απευθείας στον πολίτη ώστε να επιλέγει ελεύθερα όποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα προτιμά. Το κύριο πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη πόρων (είναι υπαρκτό ζήτημα και αυτό), αλλά η κακοδιαχείρισή τους μέσα από το γραφειοκρατικό και άκαμπτο δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης που υπηρετεί όχι τους μαθητές και τις ανάγκες τους αλλά τα συμφέροντα των υπαλλήλων του. Αυξάνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των σχολείων, το εκπαιδευτικό προσωπικό αναγκαστικά χάνει την δημοσιοϋπαλληλική του νοοτροπία, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι το άτομο γίνεται απόλυτα υπεύθυνο για τις επιλογές του και ταυτόχρονα το εκπαιδευτικό σύστημα αποκτά μια πρωτοφανή ευελιξία και προσαρμοστικότητα στις νέες εξελίξεις. Τελικά, η όλη φιλοσοφία της μετάθεσης των επιλογών στο άτομο όχι μόνο καθιστά πιο υπεύθυνους τους γονείς, αλλά συνολικά τους πολίτες πιο ενεργούς, πιο συμμετοχικούς και πιο ελεύθερους.
Η ίδια φιλοσοφία ισχύει πάνω-κάτω και στην οικονομία. Ο φιλελευθερισμός στην οικονομία δεν είναι κάποια ιδεολογία του μεγάλου κεφαλαίου που προσπαθεί να στραγγίξει τα κατώτερα στρώματα (αυτό επιτυγχάνεται πολύ καλύτερα σε ολοκληρωτικά συστήματα). Είναι η αντίληψη ότι το κράτος δε μπορεί να ρυθμίζει την αγορά και να κάνει τον επιχειρηματία σε οποιοδήποτε τομέα διότι και αποτυχημένο είναι και στρεβλώσεις δημιουργεί στην υπόλοιπη αγορά. Είναι η απομάκρυνση της κηδεμονίας του κράτους στην αγορά και την ενεργοποίηση του πολίτη καταναλωτή/παραγωγού. Ο φιλελευθερισμός εκφράζει τις παραγωγικές και δημιουργικές δυνάμεις της αγοράς και της κοινωνίας που χρειάζονται ευκαιρίες, για την ανάπτυξη αλλά και την εκμετάλλευση των οποίων είναι αναγκαίο ένα πλαίσιο και κλίμα ελευθερίας. Ελευθερία μετακίνησης προϊόντων, ελευθερία μετακίνησης ανθρώπινου δυναμικού, ελευθερία μετακίνησης κεφαλαίων, ελευθερία από ασφυκτικούς γραφειοκρατικούς και φορολογικούς περιορισμούς, και τελικά ελευθερία μετακίνησης ειδήσεων, γνώσεων και ιδεών. Αυτοί που ωφελούνται από μια τέτοια ανοιχτή κοινωνία δεν είναι απλά μια μικρή κορυφή στην κοινωνική πυραμίδα, αλλά η πλατιά μάζα όσων έχουν ατομικές ικανότητες, πρωτότυπες ιδέες, διάθεση για συμμετοχή, πρωτοβουλίες, αξιοποίηση ευκαιριών και ανάληψη ρίσκων. Ειδικά στη χώρα μας, όπου υπάρχει μεγάλος αριθμός αυτοαπασχολούμενων και μικρομεσαίων, ο φιλελευθερισμός θα μπορούσε να προσφέρει ένα πλαίσιο δημιουργικής, παραγωγικής και εξωστρεφούς ανάπτυξης.
Ποιοι λοιπόν αντιδρούν στον νεοφιλελευθερισμό; Μα φυσικά όσοι έχουν οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα που απειλούνται από την επικράτηση των φιλελεύθερων πρακτικών. Οι μεγαλοπρομηθευτές του δημοσίου και τα μονοπώλια (που στη χώρα μας ελέγχουν και τα ΜΜΕ) που δεν θέλουν τον ανταγωνισμό στα προϊόντα τους, οι οργανωμένες επαγγελματικές συντεχνίες που δεν θέλουν να ανοίξει ο ανταγωνισμός στις υπηρεσίες που προσφέρουν, οι συνδικαλιστές και οι υπάλληλοι του εκτεταμένου δημοσίου τομέα που έχουν να χάσουν τα προκλητικά τους προνόμια σε σύγκριση με αντίστοιχους που δουλεύουν στον ιδιωτικό, οι κάθε λογής επιδοτούμενοι και ο κατάλογος δεν τελειώνει (ή όσοι θέλουν να βρεθούν αντίστοιχα σε αυτές τις θέσεις). Ιδεολογικά προκαλύμματα βρίσκουν άφθονα. Μιλάνε για την προστασία του ατόμου, με την υπαγωγή του και τον εναγκαλισμό του από την «τάξη», την «κοινωνία», το «έθνος», τη «φυλή» και άλλα σύνολα ανάλογα με την περίσταση, με μόνο στόχο τον έλεγχο της ελευθερίας του.
Αν υπολογίσει κανείς ότι σχεδόν το 70% της ελληνικής οικονομίας είναι εξαρτημένη από το κράτος, εύκολα καταλαβαίνει γιατί ο φιλελευθερισμός έχει περιθωριοποιηθεί, δυσφημιστεί και λοιδωρηθεί στη χώρα μας. Οι καιροί όμως δεν περιμένουν. Όσο νωρίτερα αντιληφθούμε αυτά που έχουν γίνει για άλλους κοινός τόπος αιώνες τώρα, τόσο καλύτερα εφόδια και περισσότερες πιθανότητες θα έχουμε για ανταποκριθούμε στις προκλήσεις του παρόντος και του μέλλοντος.



Περισσότερα για τον Φώτη Περλικό: http://www.perlikos.gr/about/

5 σχόλια:

Sakoulakis είπε...

Αλήθεια, σήμερα, ποιο είναι το ποσοστό της Ελληνικής οικονομίας που εξαρτάται από το κράτος; Έχουμε στοιχεία επ' αυτού;

Sakoulakis είπε...

Doh, απίστευτα καλά έκατσε αυτό το spam, ψάρωσα :-/

Δημήτρης Σταύρου είπε...

sak,

διέγραψα το spam γιατί μπορεί να ήταν ιός. Στην ερώτησή σου θα απαντήσω το βραδάκι.

Δημήτρης Σταύρου είπε...

sakoulakis,

Η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία δεν βοηθάει και πολύ ως προς τα στοιχεία αυτά. (Άσε που δεν ανοίγει και η ισοσελίδα της :))

Στην ετήσια έκθεση του Heritage Foundation και της Wall Street Journal για το 2008, ως προς την οικονομική ελευθερία διεθνώς η Ελλάδα καταλαμβάνει μόλις την 80ή θέση μεταξύ 157 χωρών. Το χειρότερο βαθμό τον έχουμε στο δείκτη "ελευθερία από τη διαφθορά" (44% με άριστα το 100%). Οι συντάκτες της έκθεσης μιλούν ουσιαστικά για εθνικούς προμηθευτές (τους ονομάζουν "μακροχρόνιους προμηθευτές του δημοσίου") και κάνουν λόγο για έμμεσες πολιτικές πιέσεις, οι οποίες "εκτιμάται ευρέως ότι παίζουν σημαντικό ρόλο" στις αναθέσεις έργων.

Μπορείς να δεις τον πίνακα εδώ:
http://www.heritage.org/research/features/index/countries.cfm

Αναλυτικά η βαθμολογία μας:

Ελευθερία από τη διαφθορά: 44,0%

Επενδυτική ελευθερία: 50,0%

Χρηματοπιστωτική ελευθερία: 50,0%

Δικαιώματα ατομικής ιδιοκτησίας: 50,0%

Εργατική ελευθερία: 54,3%

Μέγεθος δημοσίου τομέα: 57,8
Δημοσιονομική ελευθερία: 65,6%

Επιχειρηματική ελευθερία: 69,5%

Νομισματική ελευθερία: 78,5%
Εμπορική ελευθερία 81,0%


Επίσης, σε περσινή ομιλία του ο πρόεδρος του ΣΕΒ κ. Δασκαλόπουλος μιλά για «καρτέλ του κράτους» και «κρατικοδίαιτη οικονομία» που επιβαρύνει τον προϋπολογισμό με 2,5 δισ. ευρώ το χρόνο και τους καταναλωτές με 1,5 - 3 δισ. ευρώ. Στο «καρτέλ» αυτό, κατά τον ΣEB, εντάσσονται:

* Οι περίπου πενήντα δημόσιες επιχειρήσεις, που λειτουργούν σε πολλές περιπτώσεις ακόμα σαν μονοπώλια σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας, γονατίζουν τον προϋπολογισμό, διοικούνται από διορισμένα από το κράτος στελέχη και ακολουθούν αυθαίρετη τιμολογιακή πολιτική.

* Τα δεκάδες ΝΠΔΔ και οι εκατοντάδες επιτροπές που λειτουργούν στις παρυφές του δημόσιου τομέα, απασχολούν χιλιάδες ανθρώπους χωρίς κριτήριο απόδοσης και ξοδεύουν με ουσιαστικά ανεξέλεγκτο τρόπο τα χρήματα των προϋπολογισμών τους.

* Η κρατική γραφειοκρατία, που απλώνει τα πλοκάμια της σε κάθε πτυχή της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.

* Ένα πολύπλοκο πλέγμα νόμων, τροποποιήσεων νόμων, προεδρικών διαταγμάτων, υπουργικών αποφάσεων και ερμηνευτικών εγκυκλίων, καθώς και ένα ελλιπές θεσμικό πλαίσιο ως προς την απόδοση ευθυνών, που καθιστούν τον πολίτη πολλαπλά δέσμιο μίας υδροκέφαλης γραφειοκρατίας.

* Ο πολυεπίπεδος κρατικός παρεμβατισμός, που καθορίζει με άμεσες ή έμμεσες παρεμβάσεις τις τιμές σε μεγάλο μέρος του ΑΕΠ και δημιουργεί στρεβλώσεις στο σύνολο της αγοράς."

Πηγή: in.gr

Sakoulakis είπε...

Έλα ρε, σ' έχωσα ε; :-(

Εγώ ρώτησα απλά μπας και το είχε κανείς από σας πρόχειρο, δεν ήθελα να τρέχεις στην ΕΣΥΕ!

Η σελίδα τους είναι τελείως απαράδεκτη και ειδικά τα ονόματα των αρχείων που είναι του στυλ :΅ΕΚΞΦΨΞ_345_54ΞΔ-23ξφ.pdf και πρέπει να μυρίζεις τα νύχια σου όταν κάνεις search.. Πάντως από ότι έχω καταλάβει το βραδάκι από τις 9-10 και μετά την κατεβάζουν τελείως και κάνουν updates.. ααααχ Ελλάδα!

Πάντως ευχαριστώ, αν και τα είχα υπόψιν μου τα στοιχεία από το heritage, τα χρησιμοποίησα σε κάτι κείμενα που έγραφα τον προηγούμενο μήνα.

Αντε, gn